Praca na XXVIII Edycję Konkursu Wiedzy o Stanisławie Staszicu i Jego Epoce

„Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”
/Jan Zamoyski/

Stanisław Staszic
1755-1826

Urodził się w listopadzie roku 1755 w Pile, w szanowanej rodzinie mieszczańskiej o tradycjach patriotycznych. Studia odbył w Poznaniu, w słynnym naówczas z wysokiego poziomy nauczania Kolegium Lubrańskiego. Nauki przerwał pierwszy rozbiór Polski- rodzinne miasto Staszica znalazło się w zaborze pruskim. Po dokonaniu formalności związanych z dalszym pobytem w Poznaniu, ukończył Kolegium i w roku 1776 wstąpił do seminarium duchownego. Trzy lata później, uzyskawszy święcenia kapłańskie oraz posadę kanclerza w kolegiacie szamotulskiej, udał się w podróż zagraniczną przez Niemcy do Paryża, gdzie studiował dwa lata w Collage de France. Tutaj zapoznał się z dziełami najwybitniejszych twórców oświeceniowej Europy: J.J. Rousseau, Woltera, Ch. L. Montesqiusza. Jednakże dawna jego pasja- nauki przyrodnicze- odżył wraz z bliższą znajomością z G.L Bufonem- w roku 1786, przetłumaczył jedno z jego dzieł: ,,Epoki Natury”. Ukończywszy studia udał się na ,,wędrówkę geologiczna” po Alpach i Apeninach. Powrót do kraju nie okazał się zrazu najszczęśliwszy- dzięki protekcji Józefa Wybickiego otrzymał skromną posadę korepetytora dzieci Jana Zamoyskiego. Pod wpływem zamożnego i mądrego mecenasa stworzył dzieło(wydane anonimowo w 1987 roku) pt. ,,Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego” będące suma przemyśleń na temat możliwej poprawy sytuacji społeczno-politycznej kraju. ,,Uwagi…” wydane w przededniu Sejmu Czteroletniego, w dużej mierze przyczyniły się do ustaw zawartych w Konstytucji 3 Maja. Podobne postulaty zawarł w wydanych w 1790 roku ,,Przestrogach dla Polski”: krytyka liberum veto, poprawa sytuacji chłopów przez zniesienie pańszczyzny, prawa polityczne dla mieszczan, uniezależnienie Kościoła od państwa, wprowadzenie dziedziczności tronu. W okresie Sejmu Czteroletniego był zwolennikiem Stronnictwa Patriotycznego pod przewodnictwem Hugo Kołłątaja. W następnych latach pełnił wiele zaszczytnych stanowisk: w latach 1808-1826- prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 1807- 1812- członek Izby Edukacyjnej, zaś w latach 1815- 1824- Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego oraz dyrektor generalny Wydziału Przemysłu i Kunsztów. Od 1824 pełnił funkcje honorowego ministra w Radzie Stanu. Był także współorganizatorem Uniwersytetu Warszawskiego i Szkoły Akademiczno- Górniczej w Kielcach. W roku 1816 przekazał swe dobra na własność chłopom, zobowiązując ich od wnoszenia opłat na cele gminne oraz do wpłacania czynszu do kasy Hrubieszowskiego Towarzystwa Rolniczego. W 1822 roku wniósł do Rady Stanu projekt uznania chłopów za wieczystych dzierżawców wydania zakazy usuwania ich z gospodarstw . Umarł 20 stycznia 1826 w Warszawie: jego pogrzeb stał się wielka manifestacja narodową.